Prematüre bebeklerin, anne karnındaki gelişimlerinin bir bölümünü doğum sonrasında sürdürdükleri için beslenme, vücut ısısını koruma ve enfeksiyonlardan korunma açısından daha fazla desteğe ihtiyaç duyabileceğini belirten Medicana Sağlık Grubu Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Uzm. Dr. Osman Vural, "Bebeklerin bakım ve izlem ihtiyaçları, doğdukları gebelik haftasına, doğum ağırlıklarına ve eşlik eden sağlık sorunlarına göre farklılık gösterir. Yenidoğan yoğun bakımından taburcu olmak aileler için büyük bir sevinçtir ancak evde başlayan dönemde de bebeğin beslenmesinin, büyümesinin ve gelişiminin yakından izlenmesi oldukça önemlidir" dedi.

Gebeliğin 37. haftası tamamlanmadan doğan bebekler prematüre olarak adlandırılırken, taburculuk süreci prematüre bebeğin bakımında yeni bir dönemin başlangıcı oluyor. Hastaneden ayrılmadan önce kontrol tarihleri, beslenme planı, kullanılacak destekler ve gerektiğinde başvurulacak sağlık birimlerinin aileyle paylaşılması gerektiğini ifade eden Medicana Konya Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Uzm. Dr. Osman Vural, "Çocuk sağlığı ve hastalıkları ya da yenidoğan uzmanının yürüttüğü izlemde, bebeğin ihtiyacına göre farklı uzmanlık alanlarından destek alınabilir. Ailenin kontroller arasında gözlediği değişiklikleri ve sorularını not etmesi, görüşmelerin daha verimli geçmesine yardımcı olur. Düzenli takip, muhtemel sorunların erken fark edilmesini ve gerekli desteğin zamanında planlanmasını sağlayacağından bu hususların dikkat edilerek atlanmaması gerekir" şeklinde konuştu.

Beslenme ve büyüme birlikte izlenmeli

Anne sütünün, prematüre bebekler için öncelikli besin olduğunu vurgulayan Uzm. Dr. Osman Vural, "Bazı bebeklerde büyümeyi desteklemek amacıyla anne sütü zenginleştiricisi veya özel mama gerekebilir. Bu destekler her bebeğe aynı şekilde uygulanmaz; karar, bebeğin ihtiyaçlarına ve büyüme durumuna göre verilir. Taburculukta önerilen beslenme planına uyulmalı, özellikle ilk haftalarda kilo kontrolleri aksatılmamalıdır. Boy ve baş çevresi de düzenli ölçülmelidir. Beslenirken çabuk yorulma, emmede azalma veya yetersiz kilo alımı varsa doktora başvurmak önemlidir. Prematüre bebeklerde demir eksikliği ve kemik mineral sorunları daha sık görülebilir. Bu nedenle önerilen demir ve D vitamini desteği düzenli verilmelidir. Doz ve kullanım süresi; doğum ağırlığına, beslenmeye ve gerekli kan tetkiklerine göre doktor tarafından belirlenmelidir. Aileler bu destekleri kendiliğinden kesmemeli veya dozunu değiştirmemelidir. Bebeğe dokunmadan önce eller yıkanmalı, hasta kişilerle teması önlenmeli ve özellikle solunum yolu enfeksiyonlarının yaygın olduğu dönemlerde kalabalık kapalı ortamlardan kaçınılmalıdır. Bebeğin bulunduğu evde ve araçta sigara içilmemelidir. Ev düzenli havalandırılmalı, bakım verenlerin de kendi aşılarını güncel tutmaları sağlanmalıdır. Aşılar genel olarak düzeltilmiş yaşa göre değil, doğumdan itibaren geçen takvim yaşına göre yapılır. Hepatit B aşısında doğum ağırlığına ve annenin hepatit B durumuna göre özel uygulamalar gerekebilir. Ciddi solunum yolu hastalığına yol açabilen RSV’ye karşı koruyucu antikor ihtiyacı, güncel öneriler ve bebeğin özellikleri doğrultusunda doktorla değerlendirilmelidir. Evde bebeğin dinlenebileceği, temiz ve sakin bir ortam oluşturulmalıdır. Televizyonun sürekli açık olması, yüksek ses ve yoğun ziyaretçi trafiği bebeğin dinlenmesini güçleştirebilir. Bakım sırasında gerekli malzemelerin kolay ulaşılabilir bir yerde tutulması ve bakım verenlerin taburculuk önerilerini birlikte öğrenmesi günlük düzeni kolaylaştırır. Oda sıcaklığı ve giydirme konusunda sağlık ekibinin önerileri izlenmeli, bebeğin aşırı ısınmasına yol açabilecek uygulamalardan kaçınılmalıdır. Evde özel bir tıbbi cihaz kullanılması gerekiyorsa aile, cihazın kullanımı ve sorun halinde izlenecek yol konusunda taburculuk öncesinde eğitim almalıdır" dedi.

Güvenli uyku, gelişim ve taramalara dikkat edilmeli

Bebeğin her uykuda sırtüstü, sert ve düz bir yatakta yatırılması gerektiğini belirten Uzm. Dr. Osman Vural şöyle devam etti:

"Yatağında yastık, oyuncak, yatak kenarı koruyucusu veya gevşek örtü bulunmamalıdır. En az ilk altı ay anne ve babayla aynı odada, kendisine ait ayrı bir yatakta uyuması önerilir. Aşırı giydirilmekten ve fazla ısıtılmaktan kaçınılmalıdır. Anne veya babayla ten tene temasın sağlandığı kanguru bakımı, emzirmeyi ve ebeveynle bağı destekler. Bu sırada bakım veren uyanık olmalı, bebeğin yüzü görünür ve solunum yolu açık tutulmalıdır. Bakım verenin uykusu geldiğinde bebek güvenli yatağına alınmalıdır. Gelişim değerlendirilirken bebeğin erken doğduğu süre hesaba katılarak düzeltilmiş yaş kullanılır. Örneğin sekiz hafta erken doğmuş bir bebeğin takvim yaşı dört aylıkken düzeltilmiş yaşı yaklaşık iki aydır. Bu yaklaşım genellikle ilk iki yıl, çok erken doğanlarda ise gerektiğinde üç yaşına kadar sürdürülür. Başını tutma, oturma, yürüme ve dil gelişimi bu çerçevede izlenir. Gecikme tespit edilirse erken destek planlanır. Prematüre retinopatisi açısından gerekli göz muayeneleri, belirti çıkması beklenmeden ve hekimin belirlediği tarihlerde yapılmalıdır. İşitme taraması tamamlanmalı, gerektiğinde ileri kontroller sürdürülmelidir. Kontroller yalnızca kilo ölçümünden ibaret değildir; görme, işitme ve gelişim de takibin parçasıdır. Günlük bakım anları, bebeğin duyusal ve sosyal gelişimini desteklemek için birer iletişim fırsatıdır. Uyanık ve sakin olduğu zamanlarda onunla yumuşak bir sesle konuşmak, yüz yüze etkileşim kurmak ve çıkardığı seslere karşılık vermek ebeveynle bağını güçlendirir. Etkileşimin süresi ve yoğunluğu bebeğin tepkilerine göre ayarlanmalı; huzursuzlandığında, yüzünü çevirdiğinde veya yorulduğunda dinlenmesine fırsat verilmelidir. Bebeğin ihtiyaçlarını fark etmek ve verdiği işaretlere uygun karşılık vermek, gelişimini destekleyen bakımın önemli bir parçasıdır. Gelişim basamakları başka bebeklerle kıyaslanmadan, düzeltilmiş yaş ve sağlık ekibinin değerlendirmeleri doğrultusunda izlenmelidir."

Ebeveynlerin ruhsal sağlığı göz ardı edilmemeli

Erken doğum ve yoğun bakım süreci, anne ve babada kaygı, suçluluk, yorgunluk ve belirsizlik duygularına yol açabilir açıklamasını yapan Uzm. Dr. Osman Vural, "Taburculuk sonrasında bebeğin bakımını üstlenmek bu duyguları hemen ortadan kaldırmayabilir. Ebeveynlerin yaşadıkları güçlükleri sağlık ekibiyle paylaşması, bakım sorumluluklarını mümkün olduğunca bölüşmesi ve yakınlarından günlük işler için destek alması önemlidir. Yoğun kaygı veya çökkünlük sürüyorsa, günlük yaşam ve bakım verme kapasitesi belirgin biçimde etkileniyorsa psikolojik ya da psikiyatrik destek alınmalıdır. Ebeveynlerin dinlenmeye ve kendi ihtiyaçlarına da zaman ayırabilmesi, bebekleriyle kurdukları ilişkiyi ve bakım sürecini destekler. Bunun yanında bazı hassas konularda vardır. Zor nefes alma, solunum duraklaması, morarma, emmeyi reddetme, belirgin halsizlik, yeşil kusma veya karında belirgin şişlik acil değerlendirme gerektirir. Özellikle üç aydan küçük bebeklerde 38 C ve üzeri ateşte gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Vücut sıcaklığında düşme de önemlidir; ciddi enfeksiyon ateş olmadan da gelişebilir. Solunum durması, morarma veya bilinç değişikliğinde 112 aranmalıdır. Her prematüre bebeğin ihtiyaçları farklıdır. Taburculuk planına uygun bakım, düzenli kontroller ve ailelerin sorularına zamanında yanıt bulabilmesi, bebeğin sağlıklı büyümesini destekler. Bu süreçte bebeğin gelişimi kadar ailenin bilgiye, rehberliğe ve ruhsal desteğe erişimi de bakımın bir parçası olarak ele alınmalıdır" diye konuştu.